Rozwód - informacje o rozwodzie

Rozwód i przesłanki jego orzeczenia.

Małżeństwo można określić jako instytucję prawną zawartą pomiędzy obojgiem ludzi odmiennej płci, którzy złożyli dobrowolne i zgodne oświadczenie woli o wstąpieniu w związek małżeński. Każdy z małżonków ma równe prawa i obowiązki, co bezpośrednio wynika z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który stanowi: „Małżonkowie mają równe prawa i obowiązki w małżeństwie. Są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli.”

W przypadku, gdy jeden z małżonków nie wypełnia swoich obowiązków wówczas najczęściej dochodzi do rozpadu małżeństwa. Do najczęstszych przyczyn rozpadu małżeństwa zaliczyć należy alkoholizm, zdrada małżeńska, przemoc fizyczna i psychiczna, długotrwała rozłąka, oraz niezgodność charakterów.

W sytuacji, gdy dochodzi do rozpadu małżeństwa i brak jest widoków na przyszłość, co do powrotu małżonków do wspólnego pożycia i utrzymania małżeństwa, wówczas zachodzą przesłanki do złożenia pozwu o rozwód i orzeczenia rozwodu przez sąd. Zgodnie z Kodeksem Rodzinnym i Opiekuńczym, jeżeli między małżonkami nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia, każdy z małżonków może żądać, ażeby sąd rozwiązał małżeństwo przez rozwód. (art. 56 § 1 KRO) Za zupełny i trwały rozkład pożycia należy rozumieć ustanie wszelkich więzi łączących małżonków: więzi duchowych, fizycznych i gospodarczych. Niekiedy wystarczy do uznania, że rozkład małżeństwa nastąpił, gdy brak jest więzi fizycznych i duchowych, pomimo istnienia pewnych elementów więzi gospodarczej. Należy zwrócić uwagę na fakt, że rozkład pożycia i trwałość tego rozkładu są elementami, które muszą występować jednocześnie. Może bowiem wystąpić sytuacja, gdy rozkład pożycia nastąpił, lecz nie jest on trwały. Na przykład będzie to miało miejsce, gdy doszło do rozkładu pożycia wskutek zdrady małżeńskiej, lecz wszystkie okoliczności sprawy i charakter małżonków wskazuje, że małżonkowie powrócą w niedługim czasie do pożycia.

Wskazać należy, że najłatwiej jest się rozwieść małżonkom nie posiadającym dzieci lub posiadającym dzieci pełnoletnie. W przypadku, gdy małżonkowie mają dzieci niepełnoletnie, zwłaszcza w wieku do kilku lat, sąd może odmówić orzeczenia rozwodu pomimo trwałego rozkładu pożycia, jeżeli miałoby ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci. W przypadku posiadania małoletnich dzieci konieczne jest wykazanie, że orzeczenie rozwodu nie wpłynie negatywnie na ich dobro t.j. rozwój psychiczny i fizyczny. Sąd może również odmówić rozwiązania małżeństwa z innych powodów, jeżeli wydanie takiego orzeczenia byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.

Sąd podejmie decyzję, że rozwód nie zostanie orzeczony, gdy żąda go małżonek wyłącznie winny rozkładu pożycia. Wyłączeniem od tej zasady będzie, gdy drugi z małżonków wyrazi zgodę na rozwód lub jeżeli jego odmowa na rozwód sprzeczna będzie z zasadami współżycia społecznego. To na małżonku żądającym rozwód będzie spoczywał obowiązek wykazania naruszenia zasad współżycia społecznego przez współmałżonka, który nie zgadza się na rozwód.

Zasadą jest, że sąd orzekając rozwód stwierdza również, który z małżonków ponosi winę rozkładu pożycia. Może również orzec, że winę w rozkładzie pożycia ponoszą oboje małżonkowie. Przy czym, jeżeli małżonkowie złożą zgodnie żądanie o zaniechanie stwierdzenia winy, sąd wyda wyrok w którym nie będzie określał winy i skutek będzie taki, jak gdyby żaden z małżonków nie ponosił winy.

Może również zaistnieć sytuacja, gdzie jeden z małżonków żąda rozwodu, zaś drugi nie zgadza się na rozwód i stwierdza, że chce powrotu do małżeństwa. Wówczas sąd będzie prowadził postępowanie w kierunku ustalenia winy w rozkładzie pożycia. Przy czym to stronach postępowania będzie spoczywał obowiązek wykazania rozkładu pożycia, bądź nie, oraz wykazania winy. W opisywanym przypadku w wyroku, w którym sąd stwierdzi rozwód orzeka również o winie rozkładu pożycia.

Zaznaczenia wymaga fakt, że skierowanie pozwu do sądu bez orzekania winy, gdy oboje małżonkowie są zgodni, co do orzeczenia rozwodu, pozwoli na szybsze rozwiązanie związku małżeńskiego i jest postępowaniem nie wywołującym zbyt dużych negatywnych emocji związanych z postępowaniem sądowym. Postępowanie ze stwierdzeniem winy jest postępowaniem, gdzie należy powołać wszystkie dowody winy małżonka, co skutkuje często ujawnieniem szczegółów życia prywatnego i rodzinnego małżonków. Przy czym w każdego rodzaju postępowaniu o rozwód należy wykazywać przed sądem rozkład pożycia stosownymi dostępnymi dowodami np. dowód z dokumentów prywatnych, dowód ze świadków.

Mając na względzie powyższe złożenie pozwu rozwodowego jest uprawnieniem i prawem osobistym każdego z małżonków, które nie jest ograniczone w czasie – terminem. Oznacza to, że każdy z małżonków może w każdym czasie żądać rozwiązania związku małżeńskiego przez sąd, nawet jeśli przesłanki do orzeczenia rozwodu powstały kilka lat wstecz przed wniesieniem pozwu.

II. Alimenty.

W sytuacji orzeczenia rozwodu wobec małżonków, którzy posiadają wspólne małoletnie dzieci, sąd w wyroku rozwodowym rozstrzyga również o władzy rodzicielskiej, o kontaktach z dziećmi oraz rozstrzyga, który z małżonków i w jakiej wysokości ponosić będzie koszty utrzymania dzieci (alimenty).

Wysokość alimentów uzależniona jest od usprawiedliwionych potrzeb dziecka oraz od możliwości zarobkowych i majątkowych zobowiązanego. Przy czym wysokość alimentów nie jest wartością stałą i może zawsze ulec zmianie. Oznacza to, że kwota alimentów może zostać podwyższona lub obniżona, a także w niektórych przypadkach alimenty mogą być zniesione.

Należy w tym miejscu nadmienić, że orzeczenie rozwodu z ustaleniem winy lub winy u obu małżonków ma skutek na ewentualne wzajemne roszczenia alimentacyjne małżonków. Zatem małżonek, który został uznany wyłącznie winny rozkładu pożycia może zostać zobowiązany do świadczeń alimentacyjnych na rzecz byłego współmałżonka, nawet jeśli nie będzie pozostawał w niedostatku, ale jego sytuacja materialna uległa istotnemu pogorszeniu. Świadczenie alimentacyjne będzie uzależnione od usprawiedliwionych potrzeb małżonka niewinnego. W sytuacji, gdy orzeczono rozwód, zaś żaden z małżonków nie został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia, wówczas małżonek pozostający w niedostatku może żądać od drugiego małżonka rozwiedzionego alimentów. Będą one uzależnione również i w tym przypadku od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego.

III. Postępowanie przez sądem w sprawach rozwodowych – uwagi ogólne.

W sprawach rozwodowych sądem właściwym jest Sąd Okręgowy. Postępowanie przed sądem inicjowane jest poprzez złożenie pozwu. Do pozwu należy dołączyć odpis skrócony aktu zawarcia związku małżeńskiego oraz w przypadku posiadania dzieci odpisy skrócone aktu ich urodzenia. Pozew podlega opłacie sądowej w wysokości: 600,00 zł. Opłatę można uiścić w znakach opłaty sądowej, które są do kupienia w sądzie, a następnie należy je nakleić na pozew. Można również dokonać opłaty sądowej uiszczając ją bezpośrednio na konto sądu. Wówczas do pozwu należy dołączyć potwierdzenie zapłaty. W przypadku, gdy małżonkowie zgadzają się na rozwód i złożą wniosek o rozwód bez orzekania o winie, wówczas sąd zwraca z urzędu kwotę: 300,00 zł. Pozostała część opłaty w wys. 300,00 zł może być zgodnie z żądaniem małżonka wnoszącego pozew – powoda, zasądzona od małżonka pozwanego lub rozdzielona po 150,00 zł na każdego z nich, bądź sąd nie będzie jej zasądzał od pozwanego małżonka. Zależy to w dużej mierze od woli stron postępowania.

Rozpoznanie sprawy rozwodowej przez sąd następuje w składzie trzyosobowym przy drzwiach zamkniętych. Sąd może jednak ujawnić sprawę tzn. z udziałem publiczności, jeśli żądają tego obie strony, a sąd uzna, że jawność nie zagraża moralności. Na rozprawę wzywane są strony postępowania celem przesłuchania oraz powołani w sprawie świadkowie. Sąd może jednak ograniczyć postępowanie dowodowe jedynie do przesłuchania stron, jeżeli pozwany małżonek uznaje żądanie pozwu, a ponadto małżonkowie nie mają wspólnych małoletnich dzieci.

Dopuszczalne jest wydanie wyroku zaocznego, jeżeli małżonek pozwany nie odpowiedział na pozew, ani nie stawił się na rozprawę pomimo doręczenia zawiadomienia o posiedzeniu sądu, lub jeżeli stawił się lecz nie bierze udziału w rozprawie. Wyrok zaoczny zostanie wydany po przesłuchaniu powoda/powódki i po przeprowadzeniu dowodów w tym dowodu z przesłuchania zawnioskowanych świadków. Postępowanie dowodowe przed sądem ma przede wszystkim na celu ustalenie okoliczności rozkładu pożycia oraz okoliczności dotyczących dzieci stron i ich sytuacji. W toku postępowania jeżeli sąd poweźmie, że istnieją widoki na utrzymanie małżeństwa może zawiesić postępowanie. Może również skierować strony do mediacji wyznaczając mediatora, jeżeli małżonkowie takiego nie uzgodnili.

Postępowanie przed sądem, jeśli strony żądają rozwodu kończy się wydaniem wyroku uwzględniającym żądanie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód zgodnie z pozwem lub odmową wydania takiego wyroku (oddalenie powództwa), lub też orzeczenie rozwodu lecz z pewnymi modyfikacjami w stosunku do żądania zawartego w pozwie. Po wydaniu wyroku zalecam w terminie 7 dni od daty jego publikacji złożenie wniosku o uzasadnienie wyroku i doręczenie wyroku wraz z uzasadnieniem. Strony postępowania, które nie zgadzają się z wyrokiem, mogą go zaskarżyć poprzez złożenie apelacji w terminie dwóch tygodni od otrzymania wyroku z uzasadnieniem. W przypadku, gdy wniosek o uzasadnienie nie został złożony, wówczas termin na złożenie apelacji wynoszący dwa tygodnie, liczony jest od upływu 7 dniowego terminu na złożenie wniosku o uzasadnienie wyroku, liczonego od daty ogłoszenia/publikacji orzeczenia w sprawie rozwodu. Wyrok w sprawie rozwodu podlega zaskarżeniu w drodze apelacji do Sądu Apelacyjnego. Nadmieniam, że wskazane terminy są terminami, o których sąd poucza strony występujące bez profesjonalnego pełnomocnika i do tych pouczeń należy się stosować.

Wyrok rozwodowy jak każde orzeczenie sądu wraz z upływem terminu do jego zaskarżenia uprawomocnienia się. Z chwilą uprawomocnienia się wyroku orzekającego rozwiązanie związku małżeńskiego poprzez rozwód, małżeństwo stron przestaje istnieć, zaś sąd przesyła informację do urzędu stanu cywilnego o rozwodzie. Na tym postępowanie rozwodowe się kończy, a zaczyna zazwyczaj postępowanie dotyczące podziału majątku wspólnego małżonków, które jest rozpoznawane po złożeniu wniosku w tym przedmiocie. Istnieje również możliwość dokonania podziału majątku w trakcie rozwodu, jeśli to nie wpłynie na przewlekłość postępowania w sprawie rozwodowej. Z reguły jednak sądy nie wyrażają zgody na dokonanie podziału majątku w postępowaniu rozwodowym.

Mając na względzie powyższe mam nadzieję, że niniejszy artykuł przybliżył Państwu problematykę postępowania w sprawie o rozwód. Zawarte uwagi, choć odnoszą się ogólnie do postępowania rozwodowego to należy pamiętać, że każda sprawa jest inna, choć może wydawać się podobna do tego rodzaju spraw. Odnośnie uzyskania szczegółowych informacji, co do postępowania w zakresie rozwiązania związku małżeńskiego poprzez rozwód zapraszam do skontaktowania się z naszą Kancelarią, gdzie uzyskają państwo profesjonalną pomoc prawną.

radca prawny Paweł Szkil