SEPARACJA


1. Jakie są przesłanki orzeczenia separacji?

Podstawą orzeczenia separacji jest ustalenie, że doszło pomiędzy małżonkami do zupełnego rozpadu małżeństwa. Do zupełnego rozpadu małżeństwa dochodzi, gdy wystąpią następujące przesłanki:

  • ustanie więzi gospodarczych,
  • ustanie więzi fizycznych,
  • ustanie więzi duchowych.

Przy czym dla orzeczenia separacji nie jest wymagane, aby ustanie wyżej wymienionych więzi miało charakter stały, tak jak ma to miejsce przy rozwodzie. Należy, jednak wskazać, że nie zawsze będzie możliwe orzeczenie separacji, pomimo wystąpienia powyższych przesłanek. Kodeks rodzinny i opiekuńczy w art. 611 § 2 wskazuje, że orzeczenie separacji nie jest dopuszczalne, gdy miałoby z tego powodu ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci lub orzeczenie separacji byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.

2. Jaki sąd orzeka separację i w jakim trybie?

Postępowanie w sprawie separacji może odbyć w jednym z dwóch trybów:

  • w postępowaniu procesowym,
  • w postępowaniu nieprocesowym.

W obydwu trybach postępowania, sądem właściwym dla orzeczenia separacji będzie sąd okręgowy.

Postępowanie procesowe ma miejsce, gdy separacji żąda jeden z małżonków lub żądają oboje, ale mają wspólne małoletnie dzieci, bądź jeden z małżonków żąda ustelenia winy w rozpadzie małżeństwa. Do wszczęcia postępowania w tym trybie niezbędne jest wniesienie pozwu o separację. Właściwym miejscowo sądem będzie sąd ustalany w oparciu o art. 41 kpc, który stanowi: "Powództwo ze stosunku małżeństwa wytacza się wyłącznie przed sąd, w którego okręgu małżonkowie mieli ostatnie miejsce zamieszkania, jeżeli choć jedno z nich w okręgu tym jeszcze ma miejsce zamieszkania lub zwykłego pobytu. Z braku takiej podstawy wyłącznie właściwy jest sąd miejsca zamieszkania strony pozwanej, a jeżeli i tej podstawy nie ma - sąd miejsca zamieszkania powoda."

Odnośnie postępowania nieprocesowego w sprawie separacji, to jest ono inicjowane na zgodny wniosek małżonków i w przypadku braku małoletnich dzieci oraz rezygnacji z ustalania winy w rozpadzie małżeństwa. Za zgodny wniosek należy rozumieć:

  • małżonkowie złożyli wspólny wniosek o separację podpisany przez ich obojga lub ich pełnomocników,
  • małżonkowie złożyli dwa odrębne wnioski w tym samym czasie obejmujące te same oświadczenia o orzeczeniu separacji,
  • jeden z małżonków składa wniosek o separację załączają oświadczenie drugiego małżonka obejmującego zgodę na separację,
  • ograniczyć kontakty z dzieckiem do określonych sposobów porozumiewania się na odległość;
  • małżonek w odpowiedzi na wniosek wyraża zgodę na separację lub składa oświadczenie na rozprawie

Właściwym miejscowo dla postępowania nieprocesowego jest sąd ustalany w oparciu o art. 5671 kpc, który stanowi, że miejscowo właściwym jest sąd, w którego okręgu małżonkowie mają wspólne zamieszkanie, a w braku takiej podstawy - sąd miejsca ich wspólnego pobytu. Jeżeli małżonkowie nie mają wspólnego miejsca zamieszkania ani pobytu, wniosek należy zgłosić w sądzie właściwym dla jednego z małżonków.

W przypadku cofnięcia zgody jednego z małżonków na separację, postępowanie ulega umorzeniu. W takiej sytuacji celem uzyskania separacji należy wszczynać nowe postępowanie.

Należy wskazać, że postępowanie nieprocesowe jest postępowaniem łatwiejszym do przeprowadzenia i znacznie szybszym. W postępowaniu procesowym sprawę rozpoznaje sędzia i dwóch ławników, zaś postępowaniu nieprocesowym sam sędzia.

3. Jakie są skutki orzeczenia separacji i jej zniesienia?

Skutki orzeczenia separacji z winy lub bez winy, są podobne do orzeczenia rozwodu. Przy czym małżonkowie nadal pozostają w związku małżeńskim i tym samym nie mogą zawrzeć nowego związku małżeńskiego. Z chwilą orzeczenia separacji pomiędzy małżonkami powstaje rozdzielność majątkowa. Małżonkowie przy orzeczeniu separacji mogą również zostać zobowiązani do wzajemnej pomocy, jeżeli wymagają tego względy słuszności. Orzekając separację sąd rozstrzyga o ewentualnych alimentach i opiece na dziećmi, a także o sposobie korzystania ze wspólnie zajmowanego mieszkania.

Zniesienie separacji powoduje, że ustają skutki jej ustanowienia. Zniesienie następuje na zgodne żądanie małżonków. Skutkiem zniesienia jest powrót małżonków do małżeństwa i powstanie ustawowy ustrój majątkowy (wspólność ustawowa majątkowa). Na zgodne żądanie małżonków sąd rozstrzyga o utrzymani rozdzielności majątkowej. Znosząc separację sąd rozstrzyga również o władzy rodzicielskiej nad wspólnym małoletnim dzieckiem.

Wszelkie dodatkowe informacje odnośnie separacji uzyskają Państwo kontaktując się z Kancelarią.

radca prawny Paweł Szkil